Motivasyon-Güdüleme

Motivasyon
Motivasyon

İş dünyasında önemi yeteri kadar anlaşılmamış olsa da motivasyon konusu çok farklı etkileri sebebiyle yönetim ve liderlik bağlamında en temel konulardan biridir. Motive etme veya diğer ismi ile Güdüleme, bir insanın belirli bir işi yapmak veya bir davranışı gerçekleştirmek üzere harekete geçirilmesidir. Bu bağlamda motivasyon; çalışanın belirli bir işin yapılması veya bir davranışı gerçekleştirme konusunda özendirilmesi, teşvik edilmesi veya cesaretlendirilmesi olarak düşünülebilir. Bir insanı işe almak, ona işin gerektirdiği kaynakları sağlamak ve iş ile ilgili bilgilendirmede hatta kendisinden beklenenleri açıkça ifade etmek istenilen sonuca ulaşılmasını yani bu kişinin istendiği şekilde çalışmasını garantilememektedir. Örneğin çeşitli yönergelerin alt birimlere gönderilmesinin ardından bu alt birimlerin yönergelere göre hareket etmeleri gerekir ancak yönergeler işlerin istendiği gibi sonuçlanması için yeterli olamamaktadır. İnsanların ortak örgütsel amaçları benimsemeleri, bu amaçlar için çaba göstermeleri, tüm potansiyellerini ortaya koymaları sadece yönergeler ile sağlanamamaktadır. Sadece yönerge ve talimatnameler hazırlayarak çalışanların bu yönde aktif bir katılımının olacağını beklemek gerçekçilikten uzaktır. Bu sebeple yöneticilerin istedikleri şekilde çalışmayan astlarından yakınmaları sıklıkla karşılaşılan bir durumdur. İnsanların motive edilmesinin gerekliliği çoğu zaman göz ardı edilir. Oysa yapılmak istenen işin mutlak başarısının anahtarı motivasyonda gizlidir. Bu nedenle motivasyon konusunun özellikle yöneticiler tarafından çok iyi öğrenilmesi gerekir.

Yöneticilerin özellikle anlaması gereken bir husus da çalışanların örgüte (işletmeye/kuruma) niçin katıldıklarıdır. Çalışanlar örgütlere sadece örgütün ya da yöneticilerin amaçlarını gerçekleştirmek üzere katılmazlar. Çalışanlar aynı zamanda kendi amaçlarını da (ihtiyaç ve beklentilerini) katıldığı örgüt vasıtasıyla gerçekleştirmeyi umarak örgüte katılırlar. Çalışanların amaçları para kazanmak, yeteneklerini geliştirmek, yeni şeyler öğrenmek, farklı yerleri görmek gibi amaçlar olabilir. Bütün bu amaçları örgütlere katılmak suretiyle gerçekleştirmeyi isteyebilirler. Başka bir ifade ile örgütün çalışanlardan beklentileri olduğu kadar çalışanların her birinin de örgütten çeşitli beklentileri bulunmaktadır. Ne kadar göz ardı edilse de çalışanların örgütten beklentileri, örgütün çalışanlardan beklentileri kadar önemlidir. Motivasyon konusunun temelini de bu beklenti ve ihtiyaçlar oluşturmaktadır. Genel bir ifade ile beklenti ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda çalışanlara destek sağlanması onların örgüte olan katkılarını hem nitelik hem de nicelik olarak artıracaktır. Motivasyon sadece işle ilgili sonuçları değil aynı zamanda çalışanın ruhsal durumunu iyileştirmek açısından da oldukça etkilidir.

Motivasyon Araçları

Çalışanların belirli bir işi yapma konusunda özendirilmesi, teşvik edilmesi, cesaretlendirilmesi ya da belirli bir davranışı gerçekleştirmelerini sağlamak için motive edilmeleri gerektiğini ifade etmiştik. Çalışanların pek çok farklı biçimde motive edilmeleri mümkün olabilmektedir. Yöneticinin çalışanların davranışlarını ve çabalarını olumlu anlamda biçimlendirmelerine imkan verecek pek çok araç bulunmaktadır. Yöneticinin küçük bir tebessümü veya çalışanın başkalarının önünde yönetici tarafından takdir edilmesi bile motive etmede etkili olabilmektedir. Burada dikkat edilmesi gereken hususlardan biri ise herkesin aynı motivasyon aracı ile motive edilmesinin her zaman mümkün olamayacağıdır. A çalışanı belirli bir motivasyon aracı ile yüksek düzeyde motive olabilirken B çalışanı aynı motivasyon aracına karşı tepkisiz kalabilmektedir. Bu durum örgüt çalışanlarının her birinin farklı beklenti ve ihtiyaçlara sahip olmaları ile açıklanabilir.

Motivasyon araçları temel olarak üç gruba ayrılmaktadır; Ekonomik Motivasyon Araçları, Psiko-Sosyal Motivasyon Araçları ve Örgütsel-Yönetsel Motivasyon Araçları.

Ekonomik Motivasyon Araçları;

  • Ücret Artışı; Çalışanların emeğinin karşılığında alacakları ücretin artırılması çalışanları daha çok çalışma veya daha nitelikli işler yapma konusunda hareket etmelerini sağlayabilir. Ücret artışı ile örgüte olan bağlılık ve ortak amaçlarının benimsenmesi de güçlenecektir.
  • Prim Esaslı Ücret; Çalışanlara çalışmaları ile orantılı olarak ücret ödenmesidir. Uygulamada genellikle baz bir ücretin belirlenmesi ve çalışmaların artması ile ödenecek ücretin de buna orantılı biçimde artmasıdır. Bu uygulamada çalışanların daha çok kazanmak için daha çok çalışmak isteyecekleri varsayılmaktadır. Ancak bu sistemin bazı durumlarda kalitenin düşmesi ve iş kazalarının artması gibi yan etkileri de bulunmaktadır.
  • Ekonomik Ödül; Çalışanlara tutum ve davranışları nedeniyle veya eriştikleri başarıları neticesinde ekonomik değeri olan ödüllerin verilmesini ifade etmektedir. Bu ödül nakit para ödemesi, çalışanın tatile gönderilmesi gibi farklı biçimlerde olabilmektedir. Ekonomik ödüllendirmelerin zamanı geciktirilmeden yapılmasına ve elde edilen sonuç ile orantılı olmasına dikkat edilmelidir.
  • Kâra katılma; Çalışanların belirli bir dönem içerisinde elde edilen işletme karından pay almasını sağlamaktır. Bu uygulama çalışanların işletmelerin karını artırmaları yönünde çaba içerisine gireceğini varsaymaktadır.

Psiko-Sosyal Motivasyon Araçları;

  • Çalışmada Serbestlik Tanınması; Çalışanlar yapacak oldukları işlere sürekli müdahalelerde bulunulmasından hoşnut olmazlar. Aksine kendilerinden beklenilenler ile ilgili genel bir çerçeveyi çizdikten sonra çalışma biçimlerine kendilerinin karar vermeleri ve inisiyatif alabilmeleri oldukça etkili bir motivasyon aracıdır. Bu sayede çalışanların hem işi sahiplenmeleri ve daha üretken olmaları hem de işi yapılma şekliyle ilgili yeni tekniklerin geliştirilmesi mümkün olabilmektedir.
  • Sosyal Statü; Çalışanlara hem iş arkadaşları hem de örgüt dışındaki kişiler tarafından ayırt edici özelliği olan, yetki ve sorumluluk sahibi olduğunu açıklayan çeşitli unvanların verilmesi de motive edici bir araç olarak görülmektedir.
  • Psikolojik Güvence; çalışanların iş ortamında çeşitli olumsuz durumlarla karşılaşmayacakları konusunda güvenceye sahip olmaları önemlidir. İş yerinin güvenliği tehlikeye atan unsurlardan arındırılması ve çalışanların ruhsal ve bedensel bütünlüklerinin korunmasını da içeren bu güvence yöneticilerin temel sorumlulukları arasında sayılmakla birlikte bu konuda gösterdikleri hassasiyetin yüksek olması çalışanları motive edebilmektedir. Örneğin yöneticiler, işletme çalışanlarına yönelik olarak kaba ve hakaret içeren ifadelere karşı çalışanlarına güvence sunmaları, Bu tür davranışların karşısında bir tutum takınmaları gerekir. Saygıya dayalı bir iş ortamının gereği olan bu tutum çalışanlar için motive edici özelliktedir.

Örgütsel-Yönetsel Araçlar;

  • Yetki Devri; Çalışanlara belirli konularda karar verebilmeleri için yetki sağlanması onların işe olan katkılarını ve işi sahiplenmelerini artırabilecek bir uygulamadır. Elbette bu konunun oldukça iyi planlanması gerekmektedir.
  • Eğitim; Çalışanlara yaptıkları iş ve örgütsel süreçler hakkında bilgi verilmesi onların motivasyonunu artırıcı olacağı kabul edilmektedir. Özellikle işe yeni başlayan çalışanların kendi başına işi öğrenmelerini beklemek onların pek çok belirsizlikle kuşatılmış şekilde ne yapmaları gerektiğine karar verememelerine sebep olacaktır. Ayrıca zaman bakımından da kayıplar yaşamamak için çalışanların işe başlamadan önce eğitime tabi tutulmaları önemlidir. Ayrıca işe başladıktan sonra çeşitli dönemlerde gerekli yeni eğitimlerin verilmesi de gerekmektedir.
  • Kararlara Katılma; Farklı örgütsel düzeylerde alınacak kararlara çalışanların katılımının sağlanması önemli bir motivasyon aracı olarak görülmektedir. Çalışanların iş veya örgüt ile ilgili fikirlerinin sorulması, bu fikirlerini ifade edebileceği bir ortamın sağlanması çalışanı motive etmekle kalmaz aynı zamanda yönetimin görme fırsatı bulamadığı önemli geliştirmelere kapı aralayabilmektedir.

Burada bir kısmını açıkladığımız motivasyon araçları oldukça çeşitli olabilmektedir. Önemli olan çalışanların beklenti ve ihtiyaçlarının doğru biçimde anlaşılabilmesi ve buna cevap verebilecek motivasyon araçlarının belirlenmesidir. Uygulamada motivasyon araçlarını profesyonel anlamda kullanan pek çok işletme bulunmasına karşın çoğu yöneticinin bu konuda yeterince bilgi sahibi olmadığını söylemek mümkündür. Motivasyon konusunu gerektiği gibi öğrenemeyen yöneticiler her istediklerini zihinlerindeki gibi yaptırmak için çalışanlara baskı uygulamakta ancak çalışanlardan beklendiği gibi bir katılım olmadığı için başarısızlıkla yüzleşmek zorunda kalmaktadırlar.  

Düşünceni paylaş!

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.