Yöneltme (Kumanda Etme)

Yöneltme (Kumanda Etme)

31 Ocak 2020 0 Yazar: Lider Atlası

Literatürde yöneltme, kumada etme, yönlendirme veya yürütme olarak geçen bu fonksiyon yönetim fonksiyonlarının üçüncüsüdür.

Amaçlar doğrultusunda ilk olarak planlar hazırlanır. Sonrasında ise hazırlanmış planın uygulamasını gerçekleştirecek örgüt yapısı oluşturulur. Plan ve örgüt hazır olduğunda artık planın uygulanması için örgütün harekete geçirilmesi gerekir. Örgütün harekete geçirilmesinde gerçekleştirilen tüm işler ve etkinlikler Yöneltme Fonksiyonu kapsamında yer almaktadır.

Örgütleme ya da teşkilatlanma aşamasında örgüte kabul edilen üyelerin yeteneklerini sergileyecekleri, işe yönelik tutumlarının oluşacağı, kişilik özelliklerine, örgütsel politikalara ve örgüt kültürüne bağlı olarak davranışlarının şekilleneceği aşama yöneltme aşamasıdır.

Bu noktada üzerinde durulması gereken bir husus olarak; bazı yöneticiler planın ve örgüt yapısının gerektiği gibi dizayn edilmesinin başarıyı garantileyeceği yanılgısına düşebilmektedir. Oysa oldukça iyi planlar hazırlamış olmak ve çok becerikli üyelerden oluşan bir örgüt yapısı oluşturmak başarıyı garantilemeye yetmemektedir. Üyeler arasındaki etkileşim, üyelerin çalışmalara katılma düzeyi, üyelerin maddi ve manevi beklenti ve ihtiyaçları gibi unsurlar çoğu zaman göz ardı edilmektedir. Esasında başarı üzerinde bunların daha etkili olduğu söylenebilir. Şöyle ki; planlama aşamasında son derece özenli davranılmış olsa bile uygulama aşamasında sayısız sorun veya değişen koşullarla karşılaşma ihtimali yüksektir. Örgüt oluşturulurken en iyi personeli ve en iyi araç-gereci temin etme konusunda hassas davranılmışsa da personelin birbiri arasında ne düzeyde bir uyum olacağı bilinememektedir. Bu nedenle yöneltme aşamasında çeşitli sorunların ortaya çıkması söz konusu olabilir.

Bu sorunlarla baş edebilmenin yolu planları yeniden hazırlamak veya örgüt üyelerini yeniden belirlemek olamaz elbette. Her defasında aynı sorunlarla karşılaşılmayacağının bir garantisi de bulunamaz. Bu nedenle yönetici, üyeler arasındaki etkileşimin ağırlık kazandığı yöneltme fonksiyonu üzerinde titizlikle durmalıdır. Zaten literatürde de ifade edildiği şekliyle yöneltme fonksiyonu; yöneticinin, yönetim becerilerini sergileyeceği ve liderliğin ön plana çıkacağı aşamadır.

Araştırmacılar örgütün görünür kısmında stratejiler, hedefler, politikalar ve prosedürler, yapı, teknoloji, biçimsel yetki, emir-komuta zinciri gibi unsurların yer aldığını, buna karşın buz dağının su altında kalan yani görünmeyen kısmında ise tutum, algı, grup normları, biçimsel olmayan etkileşimler, bireyler arası ve gruplar arası çatışmalar gibi unsurların bulunduğuna dikkati çekmektedirler.

Yöneltme aşamasında; çalışanların moral ve motivasyonlarının yükseltilmesi, üyeler arasındaki uyumsuzlukların giderilmesi, çatışmaların önlenmesi veya makul seviyelere kadar azaltılması, örgüte karşı hissedilen bağlılık yani örgütsel bağlılık duygusunun güçlendirilmesi gibi pek çok hususta yöneticilere önemli görevler düşmektedir.

Yöneltme Fonksiyonun Temel Unsurları

Yöneltme fonksiyonu kapsamında yöneticinin, örgütü harekete geçirebilmesi için ihtiyaç duyduğu çeşitli araçlar bulunmaktadır. Bu araçlar Yöneltme fonksiyonunun unsurları olarak kavramsallaştırılmaktadır. Yöneltme fonksiyonun temel unsurları aşağıdaki gibidir:

Güç; diğer insanları etkileyebilme ve yönlendirebilme becerisi şeklinde tanımlanabilir. Gücün özellikleri ve güç türleri hakkında ayrıntılı bilgi edinmek için Liderin Gücü isimli sayfayı ziyaret edebilirsiniz.

Otorite; Emir verme ve itaat bekleme hakkı olarak ifade edilebilir. Yöneticinin ast konumundaki kişilere işin yapılması veya yapılış biçimiyle ilgili talimatlar verebilmesi ve astların da bu talimatlara uyma zorunluluğunun bulunmasıdır. Astların itaat etmediği bir yöneticinin otoritesinden söz edilemez. Otorite tipleri; yasal otorite, geleneksel otorite ve karizmatik otorite olarak üçe ayrılmaktadır.

Yetki; belirli bir konuda karar verme ve bu kararı uygulama hakkı olarak açıklanabilir. Yetki kavramı otoriteye göre biraz daha sınırlıdır ve çoğunlukla meşru yani yasal bir zemine sahip olmalıdır. Yetki, astlar üzerinde otorite tesis etmenin bir yoludur. Yetki ile birlikte anılması gereken diğer bir kavram sorumluluktur. Yetki ve sorumluluk adeta et ve tırnak gibi ayrılmaz bir bütündür. Yönetici yetkisi dahilinde aldığı kararların neticesinden sorumludur.

Emir; Yönetici tarafından ast konumdaki kişilere belirli bir işi (eylemi, davranışı) başlatmaları, değiştirmeleri veya sonlandırmaları için aktarılan mesajlardır. Ast, yönetici tarafından kendisine verilen emirlere uymak zorundadır. Öyle ki ast kendisine gelen talimatı mantıklı bulmasa veya yapmak istemese bile yapmak durumundadır. Bu kapsamda kanunsuz emir ve konusu suç teşkil eden emir kavramları da gözden geçirilmelidir.

  • Kanunsuz emir; yönetici tarafından yetkisi bulunmadığı bir konu ile ilgili dolayısıyla astın yapmak zorunda olmadığı ancak ast tarafından yerine getirilmesi durumunda herhangi bir yasayı ihlal etmeyen eylemleri gerçekleştirmek için verilen emirlerdir. Bu emri yerine getirmek suç işlemek anlamına gelmemektedir. Örneğin yöneticinin, astına iş çıkışı kendisini evine bırakması şeklinde verdiği talimat ast tarafından gerçekleştirilirse kanunsuz emir yerine getirilmiş olur. Bir insanı evine bırakmak suç değil ancak yöneticinin, astına bu yönde talimat verme yetkisi bulunmamaktadır.
  • Konusu suç teşkil eden emir ise yasaların ihlal edilmesine neden olabilecek eylemleri gerçekleştirmek için verilen emirlerdir. Yönetici tarafından verilmiş olan konusu suç teşkil eden emrin yerine getirilmesi sadece yöneticiyi değil astı da cezai olarak sorumlu kılar. Örgütsel kuralların ihlali de bu kapsamda düşünülebilir. Örneğin şirkete ait gizli veya ticari sır niteliğindeki bilgileri, yöneticiden aldığı talimat ile başkalarına veren veya ulaştıran bir çalışan yaptığı işin sorumluluğundan kurtulamaz. Yine ast, yöneticiden aldığı talimatla alım-satım tutarlarını eksik veya fazla göstermesi durumunda evrakta sahtecilik suçu işleyecek ve bundan sorumlu olacaktır. Yöneticiler tarafından verilen konusu suç teşkil eden emirler hiçbir suretle yerine getirilmemelidir.

Etkileme; Yöneticinin astlarının tutum ve davranışlarını değiştirme becerisidir. Yönetici tarafından söylenen sözler, takınılan tavır, belirli konularda sergilediği tutum ve davranışlar astlar üzerinde etkileyici olmaktadır.

Yöneltme fonksiyonun başarı ile gerçekleştirilebilmesi için liderlik, motivasyon ve örgütsel davranış gibi araştırma alanlarının birikimlerinden yararlanılmalıdır.