Yönetici ve Yönetici Rolleri

Yönetici ve Yönetici Rolleri
Yönetici ve Yönetici Rolleri

Yönetim kavramı açıklanırken yönetimin bir süreç olduğu ve bu süreçte planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon ve denetim aşamalarının bulunduğu ifade edilmişti. Genel bir ifade ile bu aşamaları ve bir bütün olarak bu süreci yöneten kişi yöneticidir. Yönetici rolünü üstlenenler örgüt için hedefleri tayin etme, bu hedefleri gerçekleştirmek için gerekli olan kaynakları belirleme ve kullanılacak yöntemlere karar verme gibi hususlarda söz sahibi olan kişilerdir. Ancak daha anlaşılır şekilde ifade etmek gerekirse; Yönetici, örgütsel amaçları gerçekleştirmek için mevcut durum ve kaynakların dikkate alınarak planların hazırlanması, örgütsel yapının ve ilişkilerin belirlenmesi, oluşturulan örgütün amaçlar ve planlar doğrultusunda harekete geçirilmesi, örgütün farklı kademeleri arasında eş-güdümün sağlanması ve tüm bu süreçlerin kontrolü ile görevli olan kişidir. Bu ifadede yöneticinin yaptıkları faaliyetler, Henry Fayol tarafından ileri sürülen yönetim fonksiyonları esas alınarak açıklanmaktadır.

Örgütsel bağlamda yöneticiler tarafından gerçekleştirilen işlerin ne olduğunu keşfetmeye çalışan Henry Mintzberg ulaşmış olduğu sonuçlarla yöneticilerin çeşitli roller üstlendiğini savunmaktadır. Mintzberg’e göre yöneticiler, kişiler arası roller, bilgi işleme rolü ve karar verme rolü olarak üç grupta toplanan toplamda 10 farklı rol üstlenirler. Bu roller aşağıdaki gibidir.

Kişiler arası roller_____Temsil etme rolü (Figurhead)
Lider rolü (Leader)
İrtibat rolü (Liaison)
Bilgi işleme rolü______ Monitor (Monitor – Nerve Center)
Bilgi iletici (Disseminator)
Sözcü rolü (Spokesman)
Karar verme rolü_____Girişimcilik (Entrepreneurship)
Problem çözümleyici (Disturbance handler)
Kaynak dağıtıcı (Resource allocator)
Müzakereci (Negotiator)

Mintzberg’in ifade ettiği şekliyle yönetici rollerini kısaca açıklamak gerekirse; yöneticinin temsil etme rolü, örgütün resmi olarak hem dışarıya hem de çalışanlara karşı temsilini ifade etmektedir. Özellikle orta kademe yöneticiler alt kademe çalışanlara karşı üst yönetimi temsil etmektedir. Üst yönetime karşı da astlarının temsilcisi durumundadır.

Lider rolü, yöneticinin astları ile olan ilişkileri ile ilgilidir. Çalışanların motive edilmesi, yöneticinin yardımına ihtiyaç duyduğunda buna karşılık verilmesi gibi hususları kapsamaktadır.

İrtibat rolü, yöneticinin örgüt dışındaki kişilerle olan ilişkileri ile ilgilidir. Yöneticinin örgüt dışındaki kişilerle geliştireceği ağ sayesinde örgüt için faydalı olabilecek bilginin elde edilebilmesi mümkün olacaktır.

Bilgi işleme rolü grubunda yer alan rollerden monitor veya sinir merkezi ifadesi, yöneticinin örgüt içerisindeki konumunu anlamak açısından önemlidir. Yönetici her bir üyenin kendisine karşı sorumlu olduğu kişidir. Başka bir ifade ile astlar, örgütle ilgili konularda gerektiğinde yöneticiyi bilgilendirmekle sorumludurlar. Dolayısıyla örgütün işleyişi ile ilgili-özellikle olağan dışı durumlar için- tüm bilgilerin yöneticide toplanması gerekir. Örgütün işleyişinden bihaber yöneticinin etkili olması mümkün değildir.

Bilgi iletici rolü, örgütün farklı kademelerindeki çalışanlara gerekli bilginin sağlanması veya elde edilen bilginin ulaştırılması olarak açıklanabilir. Çalışanların sorumlu oldukları işlerle ilgili doğru kararları vermeleri onlara iletilen bilginin niteliğine bağlıdır.

Sözcü Rolü, örgütsel politikaların, planların, performans ile ilgili bilgilerin örgüt dışındaki ilgili gruplara duyurulmasını ifade eder. Yönetici çoğu durumda örgüt dışındaki paydaşlara örgütsel konular hakkında gerekli bilgilendirmeyi yapmakla yükümlü olabilir.

Yönetici rollerinde üçüncü grubu oluşturan karar verme rolü, bazı araştırmacılara göre yönetim işinin kalbinde yer almaktadır. Karar verme rolü grubunda yer alan girişimcilik rolü, örgütsel anlamda gerçekleştirilmesi mümkün olan değişimin tasarlanması ve uygulanmasını ifade etmektedir. Zayıf bir bölümün güçlendirilmesi, yeni araç gereç alımı, örgütsel yapının yeniden dizayn edilmesi gibi hususlar yöneticinin harekete geçmesini vurgulayan girişimcilik rolü kapsamındadır.

Problem çözümleyici rolü, bazı zamanlarda meydana gelebilen problemler karşısında yöneticinin düzeltici tedbirler almasını ifade etmektedir. Yönetici, problemin çözümüne odaklanarak vereceği kararda örgüt ve üyeleri açısından en doğru seçeneği değerlendirmek durumundadır. Problem çözümleyici rolü, yöneticinin en temel görevleri arasında görülmektedir.

Kaynak dağıtıcı rolü, örgütün sahip olduğu kaynakların örgütsel amaçlara uygun olarak kullanımının sağlanmasını ifade eder. Yönetici kaynakların dağıtımı konusunda karar vermeye yetkili kişi olduğu için kimin, neyi, ne miktarda kullanabileceğini belirlemekle görevlidir.

Müzakereci rolü, yöneticinin çeşitli gruplarla müzakere veya pazarlık yapmakla görevli olduğuna işaret eder. Örgütsel anlamda kaynakların eş zamanlı olarak el değiştirdiği bir süreç olarak görülen müzakerelerde yönetici, karşı gruplarla anlaşma sağlamaya çalışırken örgütün menfaatleri doğrultusunda hareket etmek zorundadır.

Fayol ve Mintzberg tarafından ileri sürülen görüşler doğrultusunda yönetim işini ve yönetici rolü üstlenen kişilerin yönetim sürecinde yaptıkları faaliyetleri açıklamaya çalıştık. Mintzberg’in çalışması ampirik metotlara dayalı olduğu için yönetici rolleri açısından daha detaylı bir açıklama sunmaktadır. Her iki araştırmacı da yöneticinin kim olduğu ve ne iş yaptığı konusunda önemli açıklamalar sunmaktadır.

Düşünceni paylaş!

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.